20. febrúar 2013. Guðmundur Guðmundsson: Tegundafjölbreytni botnlægra hryggleysingja í Norður-Íshafi
20. febrúar 2013. Guðmundur Guðmundsson: Tegundafjölbreytni botnlægra hryggleysingja í Norður-Íshafi
Guðmundur Guðmundsson, flokkunarfræðingur á Náttúrufræðistofnun Íslands, flytur erindi sitt „Tegundafjölbreytni botnlægra hryggleysingja í Norður-Íshafi“ á Hrafnaþingi, miðvikudaginn 20. febrúar kl. 15:15.
Ísland er aðili að Norðurskautsráðinu (Arctic Council), ásamt Bandaríkjunum, Rússlandi, Noregi, Kanada og Danmörku (Grænland og Færeyjar). Á vegum þess er unnið að verndaráætlun fyrir norðurslóðir (CAFF – Conservation of Arctic Flora and Fauna). Árið 2009 var komið á rýnihóp til að setja fram tillögur að vöktun á lífríki sjávar í Norður-Íshafinu (MEMG-Marine Expert Monitoring Group) – þar á meðal vöktun á tegundasamsetningu botnlægra tegunda af hryggleysingjum. Fyrsta skref er að samþætta tiltæka þekkingu um tegundafjölbreytni botnlægra hryggleysingja í Norður-Íshafi.
Norður-Íshaf nær frá Beringssundi við Kyrrahaf og að Grænlands-Skotlandshryggnum í Atlantshafi. Grunnsævi (<500m) þekur um 10 milljón km2, en því er skipt í 20 hluta, sem hver einkennist af áþekkum ísalögum, meðalhita sjávar við botn, seltu, botngerð og frumframleiðni. Neðan við 500 m dýpi taka við landgrunnshlíðar en þar fyrir utan eru úthafssléttur á um 2000–4000 m dýpi. Í djúphafinu helst hitastig sjávar stöðugt, um -1°C; ríkjandi botngerð er eðja, en harður klapparbotn er algengari á úthafshryggjum og landgrunnshlíðum.
Þekktur fjöldi botnlægra hryggleysingjategunda í Norður-Íshafi er 3132. Þar af lifa 2636 á grunnsævi og landgrunnshlíðum, en neðan við 1000 m dýpi eru 496 tegundir. Tegundum fækkar ört með auknu dýpi, en aðeins 77 tegundir lifa dýpra en 3000 m.
Útbreiðsla botnlægra tegunda í Norður-Íshafi nær einnig til Kyrrahafs og Atlantshafs. Flestar grunnsjávartegundir Íshafs (63%) eru útbreiddar í Kyrrahafi og Atlantshafi; en 14% og 13% aðeins í Kyrrahafi eða Atlantshafi. Hinsvegar eru um 10% tegundanna (315) einlendar Íshafstegundir, en yfir helmingur þeirra lifir á meira dýpi en 1000 m. Útbreiðslumynstur tegundanna skýrist að hluta af því, að Norður-Íshafið sem kalt búsvæði er tiltölulega ungt í jarðsögunni. Merki um kulda koma fyrst fram fyrir um 4 milljónum ára, en fyrir 1,8 milljón árum á pleistósen kólnaði verulega. Hlýskeið og kuldaskeið, með framrás og hopun jökla, ásamt breytilegri sjávarstöðu, hefur að líkindum eytt botnlægum dýrum af núverandi grunnsævi Norður-Íshafs og tegundir hafa hrakist sunnar í Atlantshaf og Kyrrahaf. Á hlýskeiðum gekk þetta til baka. Dýrasamfélög á grunnsævi eru því fremur ung, enda lauk síðasta kuldaskeiði fyrir aðeins um 13.000 árum. Líklegt er að einlendar tegundir á meira dýpi en 1000 m í Norður-Íshafi hafi lifað af kuldaskeiðin, enda hafa þær að líkindum lokast af í Íshafinu þegar jökulís lagðist yfir Beringssundið og Grænlands-Skotlandshrygginn.
