Stjórn vatnamála
Tímamörk
Langtímaverkefni.
Samstarfsaðilar
Verkefnið er leitt af Umhverfis- og orkustofnun en Náttúrufræðistofnun tekur þátt ásamt Veðurstofu Íslands og Hafrannsóknastofnun.
Um verkefnið – Markmið og verkþættir
Innleiðing rammatilskipunar Evrópusambandsins um verndun vatns (Directive 2000/60/EC) hefur staðið yfir hér á landi frá árinu 2011 og gengur undir heitinu stjórn vatnamála. Umhverfis- og orkustofnun fer með yfirumsjón verkefnisins en Náttúrufræðistofnun, Veðurstofa Íslands og Hafrannsóknastofnun leggja til gögn og sérfræðiþekkingu við framkvæmd tilskipunarinnar, eins og kveðið er á um í lögum nr. 36/2011 og reglugerð nr. 935/2011, um stjórn vatnamála.
Tilskipunin nær til grunnvatns og alls yfirborðsvatns, það er straumvatna, stöðuvatna, árósavatns og strandsjávar, og miðar að því að vernda vatn og vistkerfi þess, tryggja viðvarandi gott ástand vatnsauðlindarinnar og stuðla að sjálfbærri nýtingu hennar. Með heildstæðri stjórn vatnamála er gert ráð fyrir að allir sem nýta vatn eða valda álagi á vatnsauðlindina taki þátt í verkefninu, þvert á sveitarfélagamörk. Verkefnið byggir því á víðtæku samstarfi stjórnvalda, stofnana, sveitarfélaga, heilbrigðisnefnda, náttúruverndar- eða umhverfisnefnda, ráðgjafa, hagsmunaaðila og almennings.
Árið 2024 hlaut Umhverfisstofnun ásamt 22 samstarfsaðilum, þar á meðal Náttúrufræðistofnun, styrk úr LIFE-áætlun Evrópusambandsins til verkefnisins LIFE ICEWATER. Markmið verkefnisins er að bæta og flýta innleiðingu vatnaáætlunar á Íslandi, efla þekkingu á notkun, ástandi og eiginleikum vatns, tryggja samhæfða stjórnsýslu og bæta vatnsgæði, meðal annars með úrbótum í fráveitu og hreinsun fráveituvatns. Þá verður lögð áhersla á fræðslu til almennings og hagaðila um mikilvægi vatns. Verkefnið verður unnið á árunum 2025–2030 og er áætlaður heildarkostnaður um 5,8 milljarðar króna. LIFE-styrkurinn er einn sá stærsti sem Ísland hefur hlotið úr evrópskum samkeppnissjóði og nemur 3,5 milljörðum króna, eða um 60% af áætluðum heildarkostnaði, og dreifist á samstarfsaðilana.
Nánari upplýsingar
Niðurstöður
Iris Hansen, Þóra Hrafnsdóttir, Ragnhildur Þ. Magnúsdóttir, Haraldur R. Ingvason, Stefán Már Stefánsson og Eydís Salome Eiríksdóttir. (2025). Niðurstöður vöktunar á gæðaþáttum í straum- og stöðuvötnum árið 2023 (KV 2025-08). Hafrannsóknastofnun.
Þóra Hrafnsdóttir, Iris Hansen og Jón S. Ólafsson. (2025). Leiðbeiningar um notkun hryggleysingja við ástandsflokkun straum- og stöðuvatna (HV 2025-34). Hafrannsóknastofnun.
NÍ-24005 (pdf, 2 MB). Fjóla Rut Svavarsdóttir, Eydís Salome Eiríksdóttir, Þóra Hrafnsdóttir og Svava Björk Þorláksdóttir. Aðferðir við ákvörðun á vistmegni mikið breyttra vatnshlota. Unnið fyrir Umhverfisstofnun.
NÍ-23005 (pdf, 1,3 MB). Svava Björk Þorláksdóttir, Eydís Salome Eiríksdóttir, Þóra Katrín Hrafnsdóttir og Tinna Þórarinsdóttir. Aðferðir við mat á mjög góðu vatnsformfræðilegu ástandi straum- og stöðuvatna. Unnið af Veðurstofu Íslands, Hafrannsóknastofnun og Náttúrufræðistofnun Íslands fyrir Umhverfisstofnun.
NÍ-23004 (pdf, 0,9 MB). Eydís Salome Eiríksdóttir, Svava B. Þorláksdóttir og Þóra Katrín Hrafnsdóttir. Vatnshlot á virkjanasvæðum. Bráðabirgðatilnefning á mikið breyttum vatnshlotum. Unnið af Hafrannsóknastofnun, Veðurstofu Íslands og Náttúrufræðistofnun Íslands fyrir Umhverfisstofnun.
NÍ-22006 (pdf, 1,1 MB). Haraldur R. Ingvason, Þóra Hrafnsdóttir, Finnur Ingimarsson og Sunna Björk Ragnarsdóttir. Kver Hafrannsóknastofnunar: leiðbeiningar fyrir gróðurkönnun í stöðuvötnum. Unnið fyrir Stjórn vatnamála, Umhverfisstofnun.
NÍ-22003 (pdf, 3,7 MB). Eydís Salome Eiríksdóttir, Svava B. Þorláksdóttir, Gerður Stefánsdóttir og Þóra Katrín Hrafnsdóttir. Vatnshlot á virkjanasvæðum. Viðbót við skýrslu Umhverfisstofnunar UST-2020:09. Unnið fyrir Umhverfisstofnun í samvinnu við Hafrannsóknastofnun og Veðurstofu Íslands.
NÍ-20011 (pdf, 1,8 MB). Sunna Björk Ragnarsdóttir og Sigmar Metúsalemsson. Framandi tegundir í straumvötnum, stöðuvötnum og strandsjó. Unnið fyrir Umhverfisstofnun, í samvinnu við Hafrannsóknastofnun.
NÍ-20010 (pdf, 5,9 MB). Eydís Salome Eiríksdóttir, Sunna Björk Ragnarsdóttir, Gerður Stefánsdóttir, Agnes-Katharina Kreiling, Fjóla Rut Svavarsdóttir, Jón S. Ólafsson og Svava Björk Þorláksdóttir. Vistfræðileg viðmið við ástandsflokkun straum- og stöðuvatna á Íslandi. Unnið fyrir Umhverfisstofnun. Unnið sameiginlega af Veðurstofu Íslands, Hafrannsóknastofnun og Náttúrufræðistofnun Íslands.
NÍ-20004 (pdf, 7 MB). Eydís Salome Eiríksdóttir, Sunna Björk Ragnarsdóttir, Gerður Stefánsdóttir, Fjóla Rut Svavarsdóttir og Svava Björk Þorláksdóttir. Lýsing á viðmiðunaraðstæðumstraum-og stöðuvatna á Íslandi. Unnið fyrir Umhverfisstofnun.
NÍ-19011 (pdf, 3,5 MB). Sunna Björk Ragnarsdóttir, Gerður Stefánsdóttir, Bogi Brynjar Björnsson og Sigmar Metúsalemsson. Möguleg mengun vatns vegna landbúnaðar: helstu álagsþættir og mat á gögnum. Unnið fyrir Umhverfisstofnun
NÍ-19005 (pdf,5,5 MB). Eydís Salóme Eiríksdóttir, Gerður Stefánsdóttir og Sunna B. Ragnarsdóttir. Tillögur að líffræðilegum og eðlisefnafræðilegum gæðaþáttum straum- og stöðuvatna á Íslandi. Unnið fyrir Umhverfisstofnun.
NÍ-19003 (pdf, 6,2 MB). Eydís Salome Eiríksdóttir, Gerður Stefánsdóttir og Sunna Björk Ragnarsdóttir. Endurskoðun á gerðargreiningu vatnshlota. Skýrsla til Umhverfisstofnunar. Unnið sameiginlega af Veðurstofu Íslands, Hafrannsóknastofnun og Náttúrufræðistofnun Íslands.
Tengiliður
Þóra Hrafnsdóttir, vatnalíffræðingur.