search

Vöktun refastofnsins

Mórauður refur í Hornvík. Á síðum eru leyfar af vetrarfeldi og í honum er fjallagras og mosi.
Mórauður refur í Hornvík. Á síðum eru leifar af vetrarfeldi og í honum er fjallagras og mosi. – Ljósm. Ester Rut Unnsteinsdóttir

Tímamörk

Langtímaverkefni frá 1979, á Náttúrufræðistofnun frá 2013.

Samstarfsaðilar

Veiðimenn um land allt, Náttúruverndarstofnun, sveitarfélög, náttúrustofur, auk samstarfsaðila í sérverkefnum (sjá hér fyrir neðan).

Um verkefnið – Markmið og verkþættir

Meginmarkmið verkefnisins er að fylgjast með stofnbreytingum íslenska refastofnsins. Rannsóknir á stofnstærð íslenska refastofnsins byggist að miklu leyti á góðu samstarfi við veiðimenn um allt land sem senda stofnuninni hræ af felldum dýrum til krufninga. Þannig fæst gott þversnið af stofninum því hræ eru send inn af öllum svæðum og árstímum. Dýrin eru aldursgreind og með aldurs-afla aðferð (Virtual population analysis) og gögnum frá veiðiskýrslum er stofnstærð landsins metin. Reikniaðferðin sem beitt er við stofnmatið byggir á samlagningu á bakreiknaðri lágmarksstærð hvers árgangs veiðinnar sem er á lífi á hverju ári. Gert er ráð fyrir að birt sé nýtt stofnmat árlega en vegna eðlis aðferðarinnar er ekki hægt að áætla stofnstærð með öruggum hætti nema 3–5 ár aftur í tímann eða þegar stærsti hluti yngstu árganga er veiddur.

Meðferð og innsending hræja

Breytingar á stofnstærð eru skoðaðar með hliðsjón af utanaðkomandi þáttum svo sem veðurfari og ástandi bráðarstofna. Einnig eru skoðaðir lífeðlisfræðilegir þættir sem mældir eru við krufningu, svo sem frjósemi og líkamsástand. Ástæður stofnbreytinga refsins geta verið af margvíslegum toga, meðal annars breytingar á veðurfari, fæðuskilyrðum, heilbrigði dýranna og aðbornum mengunarefnum. Lykilþættir í fjölgun og fækkun stofna er fjöldi dýra sem fæðast og lifa það að tímgast ásamt fjölda þeirra sem deyja eða tímgast ekki (frjósemi, geldhlutfall og dánartíðni). Þetta er allt metið út frá veiðigögnum og því úrtaki veiðinnar sem skilað er inn til rannsókna.

Innan verkefnisins eru nokkur sérverkefni, í samstarfi við innlenda og erlenda aðila:

  • Stjórnunar og verndaráætlun fyrir íslenska refinn, í samstarfi við Náttúruverndarstofnun
  • Aðlögun stofnlíkans að íslenska refastofninum, í samstarfi við Háskóla Íslands, Háskólann í New Bruinswick, Kanada, og fleiri aðila (Rannís styrknr. 239591-051)
  • Stofngerð íslenskra refa útfrá breytileika í svipfari, PhD verkefni við Háskóla Íslands (Rannís styrknr. 239591-051)
  • Stofnerfðafræði íslenskra refa, PhD verkefni við Háskóla Íslands (Rannís styrknr. 239591-051)
  • Farhegðun íslenskra refa með notkun fjarkönnunartækni, , í samstarfi við Háskóla Íslands, Háskólann í New Bruinswick, Kanada, og fleiri aðila (Styrkt af Rannís - styrknr. 239591-051, Orkurannsóknasjóður Landsvirkjunar 2025, Félagar ehf. Súðavík)
  • Heilbrigði og mengunarefni í íslenska refnum, í samstarfi við Leibniz Institute for Zoo- und Wildtierforschung, Þýskalandi
  • Fæðuval íslenska melrakkans á 30 ára tímabili hlýnunar, þrjú MSc verkefni; eitt í samstarfi við Háskóla Íslands og tvö við Háskólann í Tromsø, Noregi
  • Atferli ferðamanna og refa við greni á Hornströndum
  • Stofnvistfræði refa á Hornströndum

Nánari upplýsingar

Melrakki

Niðurstöður

Valenzuela-Turner, C., Norden, V., De Benedetto, M., Fickel, J., Unnsteinsdóttir, E. R., Czirják, G. Á. og Förster, D. W. (2026). Across the Arctic: Mitogenomic phylogeny of Arctic foxes (Vulpes lagopus) reveals several new matrilines and illuminates the colonization history of the Icelandic population. Genes, 17(2), 217. https://doi.org/10.3390/genes17020217

Cockerill, C. A., Chacón-Duque, J. C., Bergfeldt, N., von Seth, J., Björklund, G., Hasselgren, M., Wallén, J., Angerbjörn, A., Fuglei, E., Unnsteinsdottir, E. R., White, P., Samelius, G., Alisauskas, R., Berteaux, D., Flagstad, Ø., Landa, A., Eide, N. E., Olsen, R.-A., Bunikis, I., Pálsson, S., Magnússon, K. P., Dalén, L. og Norén, K. (2025). That’s so last season: Unraveling the genomic consequences of fur farming in Arctic foxes (Vulpes lagopus). Molecular Ecology, 34, e70166. https://doi.org/10.1111/mec.70166

Unnsteinsdóttir, E. R., Katrínardóttir, B. og McAdam, B. J. (2025). Den attendance by Arctic foxes experiencing 10 years of increasing tourism. Wildlife Biology, e01398. https://doi.org/10.1002/wlb3.01398

Ester Rut Unnsteinsdóttir. (2024). Íslenski melrakkinn – þriðji hluti: Sjúkdómar og aðrir skaðvaldar. Náttúrufræðingurinn, 94(1–2), 24–37. https://natturufraedingurinn.is/islenski-melrakkinn-thridji-hluti/

Berthelot, F., Unnsteinsdóttir, E. R., Carbonell, J. A. og Ehrich, D. (2023). Long-term responses of Icelandic Arctic foxes to changes in marine and terrestrial ecosystems. PLoS ONE, 18(10), e0282128. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0282128

Ester Rut Unnsteinsdóttir. (2023). Íslenski melrakkinn – annar hluti: Takmarkandi og stýrandi áhrifaþættir íslenska refastofnsins, fæða og tímgun. Náttúrufræðingurinn, 93(1–2), 47–58. https://natturufraedingurinn.is/islenski-melrakkinn-annar-hluti/

Geffen, E., Roemer, G. W., Unnsteinsdóttir, E. R. og Van Valkenburgh, B. (2023). Sub-zero temperatures and large-scale weather patterns induce tooth damage in Icelandic Arctic foxes. Global Change Biology, 29(18), 5115–5477. https://doi.org/10.1111/gcb.16835

Technau, B., Unnsteinsdóttir, E. R., Schaafsma, F. L. og Kühn, S. (2022). Plastic and other anthropogenic debris in Arctic fox (Vulpes lagopus) faeces from Iceland. Polar Biology, 45, 1403–1413. https://doi.org/10.1007/s00300-022-03075-8

Ester Rut Unnsteinsdóttir. (2021). Íslenski melrakkinn – fyrsti hluti: Stofnbreytingar, veiðar og verndun. Náttúrufræðingurinn, 91(3–4), 97–111.

Hornok, S., Mühldorfer, K., Takács, N., Hofmann-Lehmann, R., Meli, M. L., Gyuranecz, M., Unnsteinsdóttir, E. R., Greenwood, A. D. og Czirják, G. Á. (2020). Broad range screening of vector-borne pathogens in Arctic foxes (Vulpes lagopus) in Iceland. Animals, 10(11), 2031. https://doi.org/10.3390/ani10112031

Carbonell, J. A., Ehrich, D., Killengreen, S. T., Ims, R. A. og Unnsteinsdóttir, E. R. (2020). Dietary variation in Icelandic Arctic fox (Vulpes lagopus) over a period of 30 years assessed through stable isotopes. Oecologia, 192, 103–414. https://doi.org/10.1007/s00442-019-04580-0

Berteaux, D., Thierry, A.-M., Alisauskas, R., Angerbjörn, A., Buchel, E., Doronina, L., Ehrich, D., Eide, N. E., Erlandsson, R., Flagstad, Ø., Fuglei, E., Gilg, O., Goltsman, M., Henttonen, H., Ims, R. A., Killengreen, S. T., Kondratyev, A., Kruchenkova, E., Kruckenberg, H., Kulikova, O., Landa, A., Lang, J., Menyushina, I., Mikhnevich, J., Niemimaa, J., Norén, K., Ollila, T., Ovsyanikov, N., Pokrovskaya, L., Pokrovsky, I., Rodnikova, A., Roth, J. D., Sabard, B., Samelius, G., Schmidt, N. M., Sittler, B., Sokolov, A. A., Sokolova, N. A., Stickney, A., Unnsteinsdóttir, E. R. og White, P. A. (2017). Harmonizing circumpolar monitoring of Arctic fox. Polar Research, 36(sup1). https://doi.org/10.1080/17518369.2017.1319602

Treu, G., Krone, O., Unnsteinsdóttir, E. R., Greenwood, A. D. og Czirják, G. Á. (2017). Correlations between hair and tissue mercury concentrations in Icelandic Arctic foxes. Science of the Total Environment, 690–620, 1589–1598. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2017.10.143

Alfredsson, M., Olafsson, E., Eydal, M., Unnsteinsdottir, E. R., Hansford, K., Wint, W., Alexander, N. og Medlock, J. M. (2017). Surveillance of Ixodes ricinus ticks in Iceland. Parasites & Vectors, 10, 466. https://doi.org/10.1186/s13071-017-2375-2

Unnsteinsdóttir, E. R., Hersteinsson, P., Pálsson, S. og Angerbjörn, A. (2016). The fall and rise of the Icelandic Arctic fox. Oecologia. https://doi.org/10.1007/s00442-016-3635-0

Pálsson, S., Hersteinsson, P., Unnsteinsdóttir, E. R. og Nielsen, Ó. K. (2015). Population limitation in a non-cyclic Arctic fox population. Oecologia. https://doi.org/10.1007/s00442-015-3536-7

Elmhagen, B., Hersteinsson, P., Norén, K., Unnsteinsdottir, E. R. og Angerbjörn, A. (2014). From breeding pairs to fox towns. Polar Biology, 37(1), 111–122.

Bocharova, N., Treu, G., Czirják, G. Á., Krone, O., Stefanski, V., Wibbelt, G., Unnsteinsdóttir, E. R., Hersteinsson, P., Schares, G., Doronina, L., Goltsman, M. og Greenwood, A. D. (2013). Correlates between feeding ecology and mercury levels in Arctic foxes. PLoS ONE, 8(5), e60879. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0060879

Tengiliður

Ester Rut Unnsteinsdóttir, spendýravistfræðingur.