Fyrsta ítarlega rannsóknin á sveppagróum í lofti á Íslandi

Niðurstöður nýrrar rannsóknar gefa í fyrsta sinn ítarlega mynd af sveppagróum sem berast með lofti á Íslandi. Loft var vaktað á Akureyri frá apríl til september 2024 og fundust í því 35 mismunandi gerðir sveppagróa. 

Hingað til hafa rannsóknir á lífrænum ögnum í lofti á Íslandi aðallega beinst að frjókornum en mun minna hefur verið vitað um sveppagró, en bæði frjókorn og sveppagró eru eðlilegur hluti af loftinu sem við öndum að okkur. Sum sveppagró geta valdið ofnæmiseinkennum og öndunarfæravandamálum og önnur geta valdið sjúkdómum í plöntum og nytjajurtum. Rannsóknin sýndi að margar þeirra sveppagerða sem komu oft fyrir saman í loftinu eru þekktar fyrir að geta bæði valdið plöntusjúkdómum og haft ofnæmisvaldandi áhrif.

Sveppurinn Cladosporium var lang algengastur í sýnunum en hann er vel þekktur sem ofnæmisvaldur. Mest mældist af honum yfir sumarið og sérstaklega mikið í lok júlí. Aðrir algengir hópar voru meðal annars Leptosphaeria, Venturiales, asksveppagró og kólfsveppagró. Samsetning sveppagróa í loftinu breyttist yfir sumarið þannig að Leptosphaeria var meira áberandi fyrr á sumrinu en asksveppagró og kólfsveppagró urðu algengari þegar leið á sumarið.

Í loftsýnunum fundust einnig gró sveppa sem geta valdið sjúkdómum í korni og öðrum plöntum, meðal annars sveppahópar sem innihalda ryðsveppi, Bipolaris og Gaeumannomyces. Það þýðir ekki að plöntusjúkdómar séu endilega til staðar, en niðurstöðurnar sýna að vöktun sveppagróa í lofti gæti í framtíðinni nýst við vöktun á heilbrigði plantna og í landbúnaði, sérstaklega ef kornrækt eykst á Íslandi.

Sveppurinn Alternaria, sem er stór ofnæmisvaldur í mörgum löndum, fannst aðeins í mjög litlu magni á Akureyri. 

Rannsóknin er mikilvægt fyrsta skref í að afla þekkingar um sveppagró í lofti á Íslandi en hún nær aðeins yfir einn stað og eitt ár. Ekki er vitað hver styrkur mismunandi sveppagróa þarf að vera í lofti til að valda ofnæmiseinkennum hér á landi en langtímavöktun á fleiri stöðum gæti veitt mikilvægar upplýsingar um áhrif sveppagróa á heilsu fólks, landbúnað og náttúru, auk þess að sýna hvernig sveppagróatímabilið kann að breytast með hlýnandi loftslagi.

Rannsóknin birtist nýlega í vísindatímaritinu Aerobiologia undir titlinum Seasonal variability, co-occurrence patterns, and diversity of airborne fungal spores in Iceland: first comprehensive aeromycological study (2024). Ewa Maria Przedpelska-Wasowicz og Guðríður Gyða Eyjólfsdóttir hjá Náttúrufræðistofnun tóku þátt í rannsókninni ásamt erlendum sérfræðingum í sveppafræði, plöntusjúkdómum og ofnæmisfræði frá háskólum í Póllandi.