Stóri-Sandhóll
Kortasjá
Stærð: 2 km2
Flokkun:Landmótun ísaldarjökla - Setmyndanir
Jarðsaga: Bølling, síðjökultími
Aldur: 14.600 ár BP
Mörk
Mörkin miðast við mjög afmarkaða setmyndun fjörumarka sem koma fram suðvestan við Skorradalsvatn.
Lýsing
Elstu og jafnframt efstu fjörumörk frá síðjökultíma á Íslandi eru í Stóra-Sandhóli í mynni Skorradals í um 150 m h.y.s. Í Stóra-Sandhóli finnast fornskeljar sem hafa aldurinn 14.600 ár. Jafngömul fjörumörk má finna í um 125 m h.y.s. í Leirársveit sunnan Skarðsheiðar og í um 105 m h.y.s. í Stóru-Fellsöxl í austanverðu Akrafjalli þar sem þau hafa einnig verið aldursákvörðuð (Hreggviður Norðdahl o.fl. 2012, Ólafur Ingólfsson og Hreggviður Norðdahl, 2001).
Forsenda fyrir verndun
Elstu og efstu fjörumörk frá síðjökultíma á Íslandi finnast í Stóra-Sandhóli í Skorradal, í um 150 m h.y.s. Svo mikil hæð fjörumarka er einstök á landsvísu og aldur fornskelja benda til myndunar á Bølling tíma, hlýindakafla í lok síðasta jökulskeiðs. Myndunin hefur hátt vísinda- og fræðslugildi um sjávarstöðu í lok síðasta jökulskeiðs.
Ógnir
Skógrækt, frístundabyggð, efnistaka.
Núverandi vernd
| Náttúruminjaskrá | Númer |
|---|---|
| Engin vernd |
Mat á verndargildi
| Viðmið | Gildi |
|---|---|
| Vísindalegt gildi | Mjög hátt |
| Fágæti | Mjög hátt |
| Jarðbreytileiki | Hátt |
| Upprunaleiki | Mjög hátt |
| Samfella | Hátt |
| Fræðslugildi | Mjög hátt |
Heimildir
Hreggviður Norðdahl, Ólafur Ingólfsson og Halldór G. Pétursson, 2012. Ísaldarlok á Íslandi. Náttúrufræðingurinn 82 (1-4), 73-86.
Hreggviður Norðdahl, Halldór G. Pétursson, 2005. Relative Sea-Level Changes in Iceland: new Aspects of the Weichselian Deglaciation of Iceland. In: Caseldine, C., Russel, A., Hardardottir, J. & Knudsen, O. (Eds.), Iceland - Modern Processes and Past Environments, pp. 25-78. Elsevier, Amsterdam. 25-87.
Ólafur Ingólfsson and Hreggviður Norðdahl, 2001. High Relative Sea Level during the Bölling Interstadial in Western Iceland: A Reflection of Ice-sheet Collapse and Extremely Rapid Glacial Unloading. Arctic, Antarctic, and Alpine Research, Vol. 33, No. 2, 20 01, 231-243
Þorbjörg Sigfúsdóttir and Ívar Örn Benediktsson, 2020. Refining the history of Younger Dryas and Early Holocene glacier advances in the Borgarfjörður region, western Iceland. Boreas 49, 296-314.
Ívar Örn Benediktsson, Skafti Brynjólfsson, Lovísa Ásbjörnsdóttir, 2023. Iceland: glacial landforms from the Bølling-Allerød interstadial. In: Palacios, D., Hughes, P., García-Ruiz, J.M., Andrés, N. (Eds.), European Glacial Landscapes. Chennai: Elsevier, 2023, pp. 331-339.
Síðast uppfært
Gefið út 30.10.2026